|
Mahmuttt
Ziyaretçi
|
 |
« : Kasım 12, 2007, 03:05:01 ÖÖ » |
|
E Y L E M S Ä°
Eylemsiler, eylemden türeyen ancak eylemin tüm özelliklerini göstermeyen sözcüklerdir. Eylem gibi çekimleri yapılmadığı için eylemden ayrılırlar.
Gel – di – m / Gel – ip / Gel – iş
Uyarı ; ‘’Mavimsi’’ derken rengin tam mavi olmadığını maviye yakın olduğunu anlatmak isteriz. ‘’Eylemsi’’ derken de sözcüğün tam eylem olmadığını, eyleme yakın olduğunu söylemek isteriz.
O R T A Ç (Sıfat Fiil)
1 2 3 4 5 6 7
AN ASI MEZ AR DÄ°K ECEK MÄ°Åž
Gerçek ortaç Zaman anlamlı ortaç
U L A Ç (zarf fiil)
1.-ıp Işıklar sön- üp film başladı. Bağ eylem
2.-ken Söner-ken ‘’ ‘’ Zaman ulacı
3.-ınca Sön-ünce ‘’ ‘’ Zaman ulacı
4.-eli Sön-eli ‘’ ‘’ ‘’ ‘’
5.-r, -mez Sön-er ‘’ ‘’ ‘’ ‘’
sön-mez
6.-diğinde Zaman ulacı
7.-meden Durum ulacı
8.-erek ‘’ ‘’
9.-cesine ‘’ ‘’
10.-meksizin ‘’ ‘’
11.-e, -e ‘’ ‘’
12.-dıkça ‘’ ‘’
AD EYLEM
-ma, -me
-mak, -mek
-ış, -iş, -üş
Eylemsiler bileşik cümlelerde ‘’Yan Cümle’’ kurabilirler.
Konuşmaya / başladı.
Yan cümle Temel cümle
1- Şimdi, ORTAÇ (sıfat fiil) eklere niçin ‘’ortaç’’ denildiğini açıklayalım.
Tanı (-dık) adam
Eylem ORTA+Ç Ad
Eylemle adın ortasına gelerek eylemi sıfat yapar. Tanıdık adam sıfat tamlamasıdır.
ORTAÇ EKİ
- dık
Tanıdık adam
Çalmadık kapı
Beklenmedik misafir
-ecek
Akacak kan
Gelecek yıl
Okunacak ÅŸiir
-miÅŸ
Susamış çocuk
Küflenmiş peynir
Sararmış yaprak
-ar, -er
Güler yüz
Koşar adım
Okur yazar adam
-mez, -maz
Utanmaz adam
Bitmez iÅŸ
Okunmaz yazı
** Adı niteler, tamlama kurar.
** Yapım ekidir.
ZAMAN EKÄ°
Adamı tanıdık
Kapıyı çalmadık
Misafir beklemedik
Çok kan akacak
Yıllar sonra gelecek
Åžiir okunacak
Çocuk susamış
Peynir küflenmiş
Yapraklar sararmış
Onun yüzü hep güler
Hızlı adımlarla koşar
O sürekli okur ve yazar
O adam hiç utanmaz
Onun iÅŸi bitmez
Onun yazısı okunmaz
** Cümlenin yükleminde bulunur
** Çekim ekidir.
2- ULAÇ (Zarf fiil)
Bu eklere niçin ‘’Ulaç’’ denildiğini açıklayalım.
Sev (+erek) çalıştı
Eylem ULA+Ç Eylem
Birinci eyleme ulanan (eklenen) ‘’-erek’’ eki eylemi zarf yapmıştır.
Severek çalıştı
Zarf Yüklem (Nasıl çalıştı?)
Tümleci
Ulaçlar, çekim eki almazlar. Bu nedenle, cümlenin her zaman zarf tümlecidir.
Ulaçların olumsuzu ‘’-me’’ ile yapılır; Sınavı kazanamayınca çok üzüldü.
3.ADEYLEMLER (Ä°simfiiller)
Eylem tabanlarına getirilen ‘’-mak, -me, -iş’’ ekleriyle türetilir. ; Gitmek, gitme, gidiş.
A-‘’mek’’ Yapılı Adeylemler
Eylemin adı olma dışında somut ya da soyut varlık adı olamaz.
Sigara içen çakmak taşır. (Somut ad)
Duvarlara çivi çakmak yasaktır.(Ad eylem)
Eve ekmek almayı unutma.(Somut ad)
Bu bahçeye çiçek ekmek gerekiyor.(Somut ad)
Adın ‘’-de’’ ve ‘’-den’’ durumlarına girebilir.
Çalışmaktan kimseye zarar gelmez.
Ne varsa çalışmakta var.
B-‘’-me’’ Yapılı Adeylemler
Elindeki kazmayla toprağı kazmaya başladı.
Somut ad adeylem
Niçin kondun a bülbül
Kapımdaki asmaya
Somut ad
Ben yarimden ayrılmam
Götürseler asmaya
Adeylem
Adın durumlarına girebilir; Çocuk, okumaya başladı.
Okumayı bilmiyor
Kitabı okumadan derse girmeyin
Ulaç eki
Bu örnekte adeylem söz konusu değildir.
Tamlamalarda tamlayan veya tamlanan olabilirler;
Çocuğun ağlaması.
Çalışmanın faydası
Okumanın yararı
Sıfat göreviyle kullanılan adlar, adeylem değildir.
Asma köprü
Burma bıyık
Çoğul eki alabilir;
Konuşmazlar, gülüşmezler...
C.’’-iş’’ Yapılı Adeylemler
Görüş bildirmek de bir sorumluluktur.
Ad
Bakış açısı çok farklıydı.
Ad
Ortalığa sıcak bakışı bizi sevindirdi.
Adeylem
Görüş farkı, olması gereken bir tavırdır.
Ad
Onun gülüşünü unutamıyorum.
Adeylem
Bu eki alan eylemler, ad anlamlarını yitirmemişlerse, adeylem olarak, eylem anlamlarını
yitirmişlerse doğrudan doğruya ad olarak kullanılabilir.
Dolma (biber)
DikiÅŸ (dikme) AD
Yemek (yemek)
|
