NOKTALAMA İŞARETLERİ1) Tarih ve saat yazarken araya yalnızca nokta koyulur.
23.12.2002 20.00 (“:” işareti olmamasına dikkat)
23 Aralık 2002
2) Deyimleşen bazı kısaltmalarda harfler arasında nokta kullanılmaz. (Bunlar günlük dilde neredeyse kısaltma yerine normal bir isim gibi kullanılıyorlar.)
TBMM, DSİ, TEK
3) Tamamı büyük harfle yazılan kısaltmalara ek gelirken okunuş esas alınır. Küçük harfle yazılanlar için ise kısaltmanın açılımı esas alınmalıdır.
TEK’in
DSİ’nin
ASELSAN’ın
kg.ın
cm.nin
4) Kabul ve ret sözlerinden sonra virgül kullanılır.
Hayır, bugün kimse gelmedi.
Tabi, bugün geldi.
5) Hitaplardan sonra virgül kullanılır.
Arkadaşlar, dilini bilmeyen bir millet yok olmaya mahkumdur!
Sevgili arkadaşım, ...
6) Ara sözler iki virgül ya da iki tire arasına alınır. Her iki işaret de kendinden önceki kelimeyle birleştirilir.
Kardeşim, İstanbul Üniversitesine giden, çok zekidir.
Kardeşim- İstanbul Üniversitesine giden- çok zekidir.
7) “Ve”, “Veya” öncesinde virgül ya da başka bir işaret olmaz.
İkilemelerden önce virgül ya da başka bir işaret olmaz.
9) “vb.”, “vs.” öncesinde virgül olmaz.
10) Virgülle ayrılmış bölümler içeren farklı grupları ayırmak için noktalı virgül kullanılır.
Gel dersin, gelmez; git dersin, gitmez.
At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.
Sabahtan beri bekliyorum; ne gelen var, ne giden.
11) Açıklama yaparken iki nokta üst üste işareti kullanılır.
12) İki nokta üst üste işaretinden sonra örnekler sıralanıyorsa küçük harfle, cümle yazılıyorsa büyük harfle başlanır.
13) Maddeler sayıldıktan sonra üç nokta kullanılır.
14) Alıntılarda üç nokta kullanılır.
15) Eksiltili cümlelerde üç nokta kullanılır.
O kadar sevinçliydim ki...
16) Yazılması uygun düşmeyen şeyler olduğunda üç nokta kullanılır.
Küfrederek ... dedi!
17) Soru işareti yalnızca gerçekten soru anlamı olan cümlelerde kullanılır.
Adınız?
Adam sordu: Adınız?
Okula geldi mi, gelmedi mi hatırlamıyorum.
18) Şüphe ifadesini belirtmek için parantez içinde soru işareti kullanılır.
Hayırlı(?) evlat.
19) Alay ifadesini belirtmek için parantez içinde ünlem kullanılır.
Çok zekidir(!) kendileri.
20) Adres bilgilerinde il ve ilçeyi ayırmak için bölü işareti kullanılır.
Beykoz / İSTANBUL
21) Doğum ve ölüm tarihlerini belirtmek için parantez kullanılır.
Yunus Emre (1240?-1320)
TIRNAK İŞARETİNİN KULLANIMI
Tırnak içindeki ifade ayrı bir cümle imiş gibi yazılır:
Bana “Bugün okula gelmeyeceğim.” dedi.
Eser adları tırnak içinde yazılır:
”Çalıkuşu”nun tasvirleri.
Vurgulama için de tırnak kullanılabilir:
Bugünkü “ekonomi”nin sorunları ..
Çift tırmak içinde iken gerekli hallerde çift tırnak yerine tek tırnak kullanılır.
KESME İŞARETİNİN KULLANIMI
Kısaltma ekleri kesmeyle ayrılır.
TBMM’nin
TEDAŞ’ın
TDK’dan
Kısaltmalar nokta ile bitiyorsa kesme kullanılmaz.
Alm.nın
İst.un
İng.nin
vb.leri
Yabancı özel isimlere gelen yapım ekleri kesmeyle ayrılır.
Bordaux’lu
Özel isimlere gelen ünvanlardan sonra kesme kullanılmaz.
Ayşe Hanımın
Recep Dayıdan
Hasan Bey'in (Kafadaki beyin değil tabii. Bu tür şüpheli durumlar olduğunda, şüpheyi gidermek için kesme işareti kullanılabilir diye düşünüyorum. Harflerin üzerinde yalnızca gerekli hallerde şapka kullanılması gibi.)
Kurum ve kuruluş adları açık halleriyle yazılırken kesme kullanılmaz.
Marmara Üniversitesinin
Türk Dil Kurumunda
Bazı çoğul ekleri kesmeyle ayrılmaz.
Türkçenin kökeni 10 bin yıl öncesine dayanır.
Ahmetlere gidiyoruz.
Türemiş özel isimlere gelen ekler kesme ile ayrılmaz.
Türkçenin
İngiliz’in
İngilizcenin
Düşen sesler için kesme işareti kullanılır.
Karac’oğlan
N’oldu?
N’apıyorsun?
Bazı eski kelimelerle birlikte kesme işareti kullanılır. Bu kelimeler kesme ile birlikte kalıplaşmıştır. Kur’an gibi.
kat’î
cüz’î
kıt’a
neş’e (zamanla değişip “neşe” oldu.)
san’at (zamanla değişip “sanat” oldu.)
Sonu uzatılan bazı kelimelerde kesme kullanılmaz.
bayi bayii bayisi cami camii camisi sanayi sanayii sanayisi
ŞAPKA İŞARETİNİN KULLANIMI
Şapka işareti yalnızca anlamdaki belirsizliği ortadan kaldırmak gerektiği durumlarda kullanılır.
“Neden hala gelmediler?” cümlesinde “hala”nın babanın kız kardeşi olan akrabayı ifade etmediği açıktır. Bu durumda “şimdiye kadar” anlamına gelen “hâlâ” için “a” harflerinin üzerinde şapka işaretlerini kullanmaya gerek yoktur. Zira okuyucu burada şüpheye düşmez.
“Hala hâlâ gelmedi.”
Bu işe vâkıf oldu.
Nispet i’leri genelde(?) şapkalıdır.
iktisadî
askerî
ilmî
resmî
cüz’î
Aynı yapıya uymasına rağmen diğer kullanımının karşılığı olmadığı için “reklam”daki a şapkalı değildir.
reklâm => reklam
